Budowę Katedry (dawnej Kolegiaty Świętego Michała i Świętej Gudu1i) rozpoczęto na początku XIII wieku z inicjatywy księcia Brabancji Henryka I-ego. Okres ten zbiega się z pojawieniem się na naszych ziemiach stylu gotyckiego. Na doprowadzenie do końca tego gigantycznego przedsięwzięcia trzeba było czekać aż 300 lat. Ostatecznie budowę zakończono tuz przed panowaniem cesarza Karola V. Architektura Katedry Brukselskiej posiada cechy typowe dla gotyku brabanckiego.
W latach 1983 - 1989 przeprowadzone zostały prace restauracyjne nawy głównej i transeptu. Dzięki nim stare mury Katedry, jej witraże i sklepienia odzyskały swój splendor sprzed lat. Dzięki nim udostępniono również dojście do doskonale zachowanych fragmentów pierwszego kościoła romańskiego z XI w., na którym wybudowana została obecna katedra gotycka (podziemia dostępne dla zwiedzających).
NAWA GŁÓWNA
NAWY BOCZNE
SKRZYŻOWANIE TRANSEPTU Z NAWĄ GŁÓWNĄ
Przeciwna strona nawy, ponad głównym wejściem: - Renesansowy witraż (1528 r.) prezentuje scenę SĄDU OSTATECZNEGO (autor nieznany).
TRANSEPT PÓŁNOCNY
Witraż wykonany w 1537 r. przez Jana Haeck'a (mistrza witrażu z Antwerpii), według rysunku malarza brukselskiego z XVI w. Bernard Van Orley’a. Van Orley wprowadził pierwsze elementy renesansowe do kraju. Witraż przedstawia Karola V z żoną Izabelą
Portugalską adorujących Najświętszy Sakrament. Za nimi, ich święci patroni: Karol Wielki i Elżbieta Węgierska.
Po prawej stronie portalu: - Rzeźba pełna czułości i elegancji, „Edukacja Najświętszej Marii Panny przez Św. Annę”, dłuta Jérôme Duquesnoy’a - syna (XVII w.) według obrazu Rubensa.
TRANSEPT POŁUDNIOWY
Witraż Jana Haeck’a (według rysunku B. Van Orley’a) wykonany w 1538 r. i prezentujący Ludwika II Węgierskiego z żoną Marią Węgierską, siostrą Karola V, klęczących przed Św. Trójcą. Za nimi Św. Ludwik i Matka Boska z Dzieciątkiem.
PREZBITERIUM
PO LEWEJ STRONIE PREZBITERIUM
PO PRAWEJ STRONIE PREZBITERIUM
W TYLE ZA PREZBITERIUM
ZABYTKI ARCHEOLOGICZNE W PODZIEMIU
Istnienie westbau (konstrukcja od strony zachodniej kościoła) odkryte zostało przed drugą wojną światową, podczas badań związanych z budową tunelu kolejowego Północ -Południe. Całość fundamentów westbau oraz kościoła romańskiego, poprzedzającego obecną świątynię gotycką, odkopano w czasie prac restauracyjnych w 1983-1989 r.
Dzięki lustrom umieszczonym w podziemiu turyści mogą podziwiać fundament zachodni kościoła romańskiego z 1047 r., fragmenty dobudowanego później westbau z około 1200 r., nartex i fundamenty łuku triumfalnego oddzielającego nartex od westbau.
Na posadzce obecnej Katedry uwidocznione są kontury zewnętrznych murów romańskich, filarów nawy głównej, murów westbau i jego wież. Oznaczone one zostały jasnymi płytami (z Vinalmont). Reszta posadzki wykonana jest z ciemnego kamienia z Tournai.
Poziom kościoła romańskiego znajduje się o 1,70 m niżej niż poziom obecnego kościoła gotyckiego.
W fundamentach westbau widoczny jest wyraźnie początek dwóch okrągłych wież romańskich, jak również grunt, który służył do przygotowywania wapna pod konstrukcję kościoła gotyckiego. Obecność późniejszych, dwóch grobowców z cegły (XVII-XVIII w.) jest dowodem, że ta część kościoła romańskiego służyła w kościele gotyckim do chowania zmarłych.
NOWE ORGANY GRENZING’A
Nowe, wielkie organy Katedry są imponujące ze względu na swą jakość i piękno. Dziwne może się wydawać miejsce ich instalacji, ponieważ uczepiono je jakby „gniazdo jaskółcze” do triforium. Niemniej, wybór ten nie jest przypadkowy.Odpowiada on szczególnym wymogom akustyki w kościele gotyckim. Nawiązuje on też do mało znanej, ale silnej tradycji organów na naszych ziemiach. Podobnie umieszczone są też organy w innych katedrach gotyckich, np. w Chartres, Kolonii i Strasburgu.
Nowe organy posiadają 4.300 piszczałek, 63 mechanizmy gry, 4 klawiatury i jeden pedał. Pośrodku, pod trąbami jest wystarczająco miejsca dla organisty i dla solistów. Na instrumencie tym można wykonywać wszystkie kompozycje muzyki organowej, od najstarszych do najnowszych.
Pod wzglądem estetycznym organy wtapiają się bardzo dobrze w całość budynku, powtarzając dekoracyjne elementy gotyckie.
Ten piękny instrument został zrealizowany dzięki geniuszowi i odwadze niemieckiego producenta organów Gerharda Grenzing’a, pracującego w Barcelonie, przy współpracy angielskiego architekta Simon Platt’a.
NOWY OŁTARZ GŁÓWNY MICHAŁA SMOLDERSA
Instalacją nowego ołtarza głównego na skrzyżowaniu transeptu z nawą główną zamknięte zostały prace restauracyjne Katedry.
Poświecony on został przez Kardynała Daneels'a w dzień Wniebowstąpienia, 1-ego czerwca 2000 r.
Ołtarz w kościele stanowi coś więcej niż ładny obiekt, niż dzieło sztuki. Prezentuje on misterium - obecność, jako że ma za zadanie przybliżyć nas, na ile tylko można, do misterium osoby i dzieła Chrystusa. Jest on stołem ofiarnym przypominającym ostatnią wieczerzę i krzyż Pański. Jest on stołem posiłku eucharystycznego Pana Naszego, na który zaprasza on swój naród i ogłasza ucztę Ślubu wieczystego.
Ołtarz kamienny, dłuta Michała Smolders’a wykuty jest w kamieniu pochodzącym z kamieniołomów w Avins, na wschód od miasta Huy. Jest to monolit ważący 3 tony. Kamień ten, tak zwany mały granit, ma to do siebie, że gdy się go rzeźbi zachowuje on kolor szaro-biały, natomiast szlifowany przybiera kolor czarny. Ołtarz główny rzeźbiony jest po bokach, jego powierzchnia górna jest starannie wyszlifowana i ma ładny czarny kolor. Znaki krzyża, oznaczające poświęcenie ołtarza, wykonane są w czterech rogach i pośrodku.
Jego kompozycja horyzontalna nawiązuje do symbolu drzewa z epoki romańskiej, którego jedna część kieruje się do nieba a druga ku ziemi, jednocząc w ten sposób w sobie niebo z ziemią.
